Page 31 - Farklılaştırılmış Öğretim Zenginleştirme

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI
FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM: ZENGİNLEŞTİRME

• Sürekli biçimlendirici değerlendirme
Öğretmen süreç boyunca izleme, soru sorma, gözlem, hızlı yazma, çıkış kartı, akran geribildirimi gibi araçlarla öğren-
meyi takip eder ve etkinlikleri bu verilere göre uyarlayarak zenginleştirir (Hall vd., 2014).
• UDL ilkeleriyle uyum
Öğrencilere çoklu katılım yolları sunulur: tartışma, yazma, dramatizasyon, dijital üretim, fiziksel modeller vb. Bu, hem
engel durumu olan öğrenciler için erişilebilirliği artırır hem de zenginleştirme için farklı kanallardan derinleşme imkânı
sağlar.
TYMM’ye göre süreç zenginleştirme; üst düzey düşünme, açık uçluluk, keşifçi öğrenme, akıl yürütme, seçme özgürlüğü,
süreç çeşitlendirmesi, araştırma yöntemleri, öğretim hızı ve grup etkileşimi başlıkları altında ele alınmaktadır. Aşağıda bu
boyutların her biri, sınıf içi uygulama örnekleriyle birlikte ayrıntılandırılmaktadır.
a) Üst Düzey Düşünme
Sürece dayalı zenginleştirmenin temel boyutlarından biri, problem çözme, karar verme ve eleştirel düşünme gibi üst düzey
bilişsel süreçlerin merkeze alınmasıdır. Burada hedef, öğrencinin yalnızca bilgiyi hatırlaması veya tanıması değil bu bilgiyi
analiz etmesi, değerlendirmesi ve yeni durumlara transfer ederek kullanmasıdır.

Matematik örneği:
Klasik bir “denklemler” ünitesinde sadece alıştırma çözmek yerine öğrencilere gerçek yaşam bağlamında bir
problem verilir (örneğin okul kantininde fiyat düzenlemesi, toplu bilet satışı, bütçe planlama). Öğrencilerden farklı
senaryolar için denklemler kurmaları, çözümün sınırlılıklarını tartışmaları ve en uygun seçeneğe gerekçeli karar
vermeleri istenir. Böylece hem problem çözme hem karar verme hem de eleştirel düşünme aynı süreçte devreye
girer.

Sosyal bilgiler örneği:
Yerel bir çevre sorunu (örneğin bir parkın imara açılması) öğrencilerle tartışılır. Farklı paydaşların (belediye, ma-
halle sakinleri, yatırımcı, çevreci gruplar) bakış açıları incelenir, öğrencilerden her seçenek için artı–eksi analizi
yapmaları ve kendi çözüm önerilerini geliştirmeleri beklenir.

Fizik örneği:
“Yatay doğrultuda sabit hızlı hareket” konusunda “Günlük hayatta gerçekten sabit hızlı hareket mümkün müdür?”
sorusuna bilimsel gerekçelerle argüman geliştirilmesi.

Tarih örneği:
1299–1453 arası Osmanlı’nın Anadolu ve Rumeli’deki siyasi ve askerî mücadeleleri konusunda “Osmanlı’nın kısa
sürede büyümesinin temel nedeni askerî güç mü, siyasi strateji mi?” sorusu üzerine münazara yapılması.

Üst düzey düşünme vurgusu, süreci zenginleştirerek öğrencinin yalnızca “doğru cevabı bulma”dan öte, neden-nasıl-ne
olurdu eğer… gibi sorularla düşünmesini sağlar.

b) Açık Uçluluk
Açık uçluluk, sürecin tek bir “doğru” cevaba kilitlenmediği, aksine birden fazla çözüm yoluna ve ürüne imkân tanıyan du-
rumlar etrafında kurgulanması anlamına gelir.

Türkçe örneği:
Öğrencilere aynı öyküyü temel alarak “Bu öyküyü farklı bir bakış açısından yeniden yaz.” görevi verilebilir. Kimisi
yan karakterin gözünden, kimisi bir dış gözlemci, kimisi ise öykünün geçtiği mekân üzerinden anlatımı kurgular.
Burada süreç, öğrencinin kendi yaratıcı yolunu seçmesine ve aynı metni farklı biçimlerde çözümlemesine olanak
tanır.

33