Page 84 - Fizik Zenginleştirilmiş Öğretim Programı 9

ORTAÖĞRETİM KADEMESİNDE FARKLILAŞTIRILMIŞ ÖĞRETİM UYGULAMALARI - ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ
FİZİK
9. SINIF

Öğretmen elinde bir şişe ve haşlanmış yumurta ile derse girip bu materyallerle bir etkinlik
yapacaklarını ifade eder (IFÇ). Daha önceki derslerde işlenmiş olan sıvı basıncına neden
olan kuvvetin sıvının ağırlığından kaynaklandığı hatırlatılır.

Öğrencilerin havanın da sıvılar gibi bir akışkan olduğundan sıvı basıncına benzer bir duru-
mun hava için de söz konusu olduğunu fark etmeleri sağlanır. Bunu sağlamak için öğretmen
öğrencilere "Akışkan nedir?", "Akışkanların ortak özellikleri nelerdir?" gibi sorular yönelte-
bilir ya da 9. sınıf ders kitabındaki sıvı basıncı ve açık hava basıncı arasındaki benzerlikleri
açıklayan etkinliği kullanabilir.
Öğretmen daha etkili bir ders anlatımı için "tahmin et-gözle-açıkla" stratejisinden faydalana-
bilir. Birazdan bir deney yapacağını belirten öğretmen daha önceden "tahmin et-gözle-açık-
la" etkinliği için hazırlamış olduğu formları öğrencilere dağıtır (EK 1).

Öğretmen "Sizce bu yumurta bütün halde şişenin içine girebilir mi?" sorusu ile tartışma or-
tamı oluşturarak öğrencilerin dikkatini çeker. Öğretmen deneyde uygulanacak basamakları
kısaca anlattıktan sonra öğrencilerden dağıtılan formda yer alan "tahmin et" kısmına deney
sürecinde neler olabileceği konusundaki tahminlerini yazmalarını ister (SFSÖ, ÜFÜÇ).
Öğretmen, açık hava basıncının nedeninin havanın ağırlığından kaynaklandığını ve hava-
nın da bir akışkan olduğunu kavrayan öğrencilerin konuyu daha iyi kavrayabilmesi için daha
önce getirmiş olduğu materyallerle bir gösteri deneyi yapar.

Öğretmen cam şişeyi tüm sınıfın görebileceği şekilde masa üzerine yerleştirir. Kâğıt parça-
larını şişe içine atan öğretmen bir kibrit yakarak şişe içine atar. Kâğıtlar tutuşunca, hacim
olarak şişenin ağzından daha büyük, haşlanmış ve soyulmuş bir yumurtayı hemen şişenin
Uygulama Aşamaları
ağzına yerleştirir. Bir süre sonra yumurtanın şişenin içine düştüğü öğrenciler tarafından
gözlenir.
Deney tamamlandıktan sonra öğrenciler EK 1'de verilen çalışma sayfasındaki ‘Gözle’ kıs-
mına deney sürecinde gözlemledikleri olayları yazarlar.
"Açıkla" kısmına ise öğrencilerin yapmış olduğu tahminlerle gözlemleri arasındaki ilişkiyi
yazmaları istenir. Bunlar arasında bir çelişki varsa bu çelişkiler giderilir (IFO).
Öğretmen olayın nasıl gerçekleştiğini ve yumurtanın şişe içine düşmesini sağlayan etkileri
açıklayabilmek adına öğrencilere sorular sorarak onları yönlendirir (SFÜDD, FÖOD-OTÖ).
"Kâğıtların yanmasıyla yumurtanın şişenin içine düşmesi arasında nasıl bir ilişki olabilir?"
"Yumurtanın aşağı yönde hareket etmesine sebep olan etkiler neler olabilir?" gibi sorular
sorulabilir (SFAY).
Öğrencilerin şu açıklamaya ulaşmaları amaçlanır:
Şişenin içinde yanan kağıt içerideki havayı ısıtır (IFS). Ayrıca cam şişe içinde ısınan hava
genleşerek cam şişeden dışarı sızar. Cam kabın ağzında yumurta olması bu sızmayı en-
gelleyemez. Akışkanlar yüksek basınçtan alçak basınca doğru hareket eder. Kısa bir süre
sonra cam şişe içerisindeki hava soğur. Hem soğuyan hem de molekül sayısı azalan cam
şişe içindeki havanın basıncı azalır. Açık hava basıncı cam kap içindeki basınçtan daha
büyük olduğundan yumurta cam kabın içine doğru itilir (IFK).

86 ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ