Page 10 - Türk Kültür ve Medeniyet Tarihi 11 | 2.Ünite

2. Ünite

B) İLK TÜRK İSLAM DEVLETLERİNDE TOPLUM

HAZIRLIK ÇALIŞMALARI
1. İslamiyet’i kabul ettikten sonra Türklerin toplumsal hayatında ne gibi değişiklikler ya-
şanmış olabilir? Düşüncelerinizi söyleyiniz.
2. Toplumsal hayatta kadının rolü hakkında neler söyleyebilirsiniz?

2.2. İlk Türk İslam Devletlerinde Toplumsal Yapının Özellikleri

Kâşgarlı Mahmud XI. yüzyılda kırktan fazla büyük Türk şehri ile bir hayli kasaba
ve köyü ziyaret etmiş, iyice gezip tanıdığı anlaşılan bu yerlerin adlarını kaydetmiştir.
Bu kayıtlar, Türklerin o yıllardaki yerleşik hayatı hakkında yeteri kadar bilgi içermektedir.
Reşat Genç, Kâşgarlı Mahmud’a Göre XI. Yüzyılda Türk Dünyası, s. 49 (Düzenlenmiştir.)

Türklerin İslamiyet’i kabul etmesiyle, Türk toplumunun sosyal hayatında büyük değişiklik-
ler olmuştur. Yukarıdaki metinden de anlaşılacağı gibi İslami Dönem’de Türklerin büyük bir kıs-
mı yerleşik hayata geçmiş, bunun sonucunda tarımsal faaliyetler çeşitlenerek artmış ve önem
kazanmıştır.
İslamiyet öncesi Türk toplumunda gündelik yaşamın işleyişini töre belirlerken, İslamiyet’in
etkisiyle töre kurallarının yanında İslami gelenek ve görenekler de etkili olmaya başlamıştır.
İlk Türk İslam devletlerinde toplum, ilk Türk devletlerinde olduğu gibi yönetenler ve
yönetilenler olmak üzere iki kısımdan oluşmaktaydı. Yönetenler sınıfında hanedan üyeleri,
asker, vali ve din adamları yer alırdı. Toplum yapısının en üstünde bulunan hükümdar, eski
Türklerde olduğu gibi adaletli, halka karşı sorumluluklarını bilen ve cesaretli hanedan üyeleri
arasından seçilirdi.
İlk Türk Devletlerinde olduğu gibi Türk İslam devletlerinde de bir sosyal tabakalaşma görül-
mediği için zeki ve kabiliyetli olanlar devletin en üst
kademesine kadar yükselebiliyordu.
İlk Türk İslam devletlerinden olan Karahanlı
Devleti’nin toplum yapısının çoğunluğu Türklerden
oluşmuştur. Karahanlı Devleti bu özelliğinden dolayı
Türk İslam kültürünün sonraki nesillere aktarılma-
sında köprü vazifesi görmüştür.
Gazneliler; Türkler, Gurlular, Hindular ve İranlı-
lar gibi farklı unsurlardan meydana gelmişti. Büyük
Selçuklularda Türkler, İranlılar ve Araplar; Türkiye
Selçuklularında ise Türklerle birlikte Süryaniler, Er-
meniler ve Rumlar bulunuyordu. Üç toplumda da
devletin yöneticileri Türklerden oluşuyordu.
Türklerin İslamiyet’i kabul ettiği ilk dönemlerde
eski Türk toplum yaşantısının etkileri yoğun olarak
görülmüş, Büyük Selçuklu Devleti’nin kurulmasıyla
birlikye, Türk kültürünün yanında İran ve Arap
kültürü de etkili olmaya başlamıştır.
Türk İslam devletlerinde şehir hayatı yaygınla-
şınca şehirlerde cuma cami (Görsel 2.11) ve medrese
gibi İslam kültürünün etkileri görülmüş, halkın gi-
yim kuşam, tutum ve davranışları da değişmeye baş-
Görsel 2.11: Mescid-i Cuma Camisi (İsfahan) lamıştır.

74